Glutamatoa (neurotransmisorea)

Neurozientzien arloan, glutamatoa azido glutamikoaren anioi forma da, neurotransmisore funtzio garrantzitsua duena; hots, neuronen arteko mezulari kimiko moduan jardun dezake. Ornodunetan, neurotransmisore kitzikatzaile ugariena da eta sinapsi neuronalen %90-ean parte hartzen du. Bestalde, glutamatoa proteinen sintesirako amino azidoa ere bada eta erraz eskuratu daiteke elikaduraren bitartez.

Sintesia


 

Glutamatoa amino azido ez-esentziala da eta azido α-ketoglutarato metabolitoan oinarriturik sintetizatu daiteke. Nerbio sisteman, glutamatoaren sintesia glutamato-glutamina zikloaren bitartez gertatzen da eta entzima erantzulea glutaminasa da. Oro har, glutamato neurotransmisorearen sintesia neuronen terminal sinaptikoetan edo ondoz ondoko glia zeluletan gertatzen da.

Funtzioa


Glutamatoaren funtzio kitzikatzailea glutamato hartzaileen bitartez gertatzen da; glutamato hartzaileak neuronen mintzean adierazten dira eta lau motatakoak izan daitezke mekanismoaren arabera: AMPA hartzaileak, kainato hartzaileak, NMDA hartzaileak edo glutamato hartzaile metabotropikoak (mGlu). AMPA, kainato eta NMDA hartzaileak ionotropikoak dira eta beraz, ligando menpeko kanal ionikoak dira. Agonistaren baturak kanalaren konformazio irekia eragiten du, kaltzio ioien sarrera baimenduz. Kaltzio intrazelularrak zelularen seinaleztapen mekanismoak aktibatzen ditu. Hartzaile metabotropikoak, ordea, G proteinei baturiko hartzaileak dira (GPCR, ingelesetik G protein coupled receptor). Agonistaren baturak mezulari sekundarioen sintesia eragiten du (hala nola, inositol trifosfato -IP3-, AMP zikliko edo Ca++).

Ikerketek erakutsi duten moduan, organismoaren glutamatoaren %99-a intrazelularra da; hots, neuronen zitoplasman edo besikuletan metatzen da. Zelula barneko glutamatoa inaktiboa izango da, eta soilik medio extrazelularrera jariatzen denean aktiboa da. Izan ere, glutamato eta hartzailearen arteko elkarrekintza medio extrazelularrean gertatzen da. Burbuineko glutamato mailak estuki erregulaturik daude: glutamatoaren sintesia, jariapena, birxurgapena eta degradazioa prozesu mugatzaileak izango dira eta glutamatoaren kontzentrazioa determinatuko dute medio extrazelularrean.

Glutamatoaren funtzioa hartzaile glutamatergikoen menpekoa da. Nerbio sistema ia zelula guztiek gutxienez hartzaileetako bat du eta beraz, glutamatoak burbuineko eremu guztietan du eragina. Hartziale motaren eta honen banaketa anatomikoaren arabera glutamatoarekiko erantzuna desberdina izango da. Bereziki plastizitate neuronalean, kognizio eta memorian deskribatu da glutamatoaren eragina, kortex eta hipokanpoan hain zuzen ere.

 

 

 

Loturiko adierak

Adenosina (neurotransmisorea)

Adenosina izaki bizidunetan ugaria den molekula organikoa da; izan ere, funtzio ugari betetzen ditu, besteak beste energia metatu eta garraiatzea, ADN eta ARN sintesia eta neuromodulazioa.  Adenosinaren funtzio fisiologikoa lehendabiziz Drury and Szent-Györgyi zientzialariek proposatu zuten 1929. urtean. Molekula honen efektuak, ordea, ez ziren sakonean ikertu 60. hamarkadara arte. Hainbat ikerketek erakutsi dute adenosinak burbuineko

Serotonina (neurotransmisorea)

Serotonina edo 5-hidroxitriptamina (5-HT) monoaminen familiako neurotransmisorea da; hots, neuronen arteko mezulari kimiko moduan jardun dezake. Serotonina zoriontasunaren eta plazerraren molekula bezela ere ezagutzen da, nahiz eta serotoninak organismoan duen funtzioa askoz konplexuagoa izan. Izan ere, serotoninak funtzio fisiologiko anitzetan parte hartzen du, besteak beste kognizioan, ikasketa eta memorian, gosean eta loan. Serotonina nerbio sistema enteriokoan

Endorfinak

Endorfinak (ingelesetik endogenous morphine) neuropeptido opioide eta hormona peptidikoak dira; hots, aminoazidoen sekuentzia laburrak (16-31 aa) dira eta nerbio sistema zein sistema endokrinoan jarduten dute. Hiru endorfina mota deskribatu dira, aktibitate farmakologikoan oinarriturik: α-endorfinak, β-endorfinak eta γ-endorfinak. Endorfina gusztie Endorfinak hipofisian sintetizatu eta metatzen dira. Minaren modulazioan dihardute nagusiki eta opioideen euforia sentsazioa eragiten dute.