Endorfinak

Endorfinak (ingelesetik endogenous morphine) neuropeptido opioide eta hormona peptidikoak dira; hots, aminoazidoen sekuentzia laburrak (16-31 aa) dira eta nerbio sistema zein sistema endokrinoan jarduten dute. Hiru endorfina mota deskribatu dira, aktibitate farmakologikoan oinarriturik: α-endorfinak, β-endorfinak eta γ-endorfinak. Endorfina gusztie Endorfinak hipofisian sintetizatu eta metatzen dira. Minaren modulazioan dihardute nagusiki eta opioideen euforia sentsazioa eragiten dute.

Sintesia


Endorfinak molekula peptidikoak dira eta beraz DNAren transkripzio eta RNAren itzulpenaren bitartez sintetizatzen dira. Hain zuzen ere, endorfinak peptido aintzindarietatik eratorriak dira; hots, DNAak peptido sekuentzia luzeak kodetzen ditu, eta itzulpen ostean, peptidoak eraldatu eta moztu egiten dira endorfinak sortzeko. Endorfinak hain zuzen ere proopiomelanokortinaren (POMC) eratorriak dira. gainera, α-, β-, eta γ-MSH eta ACTH molekulen sekuentziak ditu bere baitan  eta endorfinen sintesiarekin batera molekula hauen sintesia gertatzen da. POMC hipotalamoan ekoizten da nagusiki, eta neurri txikiagoan hipofisi eta bizkarrezur muinean.

Medio extrazelularrean endorfinak proteolisiaren bitartez degradatzen dira. Endorfinak mozketa puntu espezifikoak dituzte eta hainbat produktu sortzen dira degradazio prozesuan. Degradazio bidean sortzen diren bitarteko produktuek aktibitate murriztua mantentzen dutela uste da.

Funtzioa


Endorfina mota desberdinek funtzio orokorrak partekatu eta aldi berean funtzio espezifikoak betetzen dituzte. Oro har, endorfinen jariapena hipofisian min seinaleei erantzunez gertatzen da; hortaz gainera, endorfinak korrika egitearen ondoren jariatzen dira eta ongizate sentimenduarekin dago erlazionaturik. Plazerra sentitzearekin ere erlazionatu dira endorfinak, adibidez algara, maitasun eta sexu egoeretan.

Hartzaile opioideak

Maila molekularrean, endorfinak hartzaile opiodeen agonista dira. Hartzaile opioideak GPCR motako hartzailea da eta beraz G proteinei baturiko transsmintz proteina. Lau hartzaile desberdin ezagutzen dira gizakiotan, mu-, delta-, kappa-hartzaileak eta nozizeptin hartzaileak. Mu-hartzaileak nerbio sistema periferiko osoan aurkitzen dira, nerbio terminaletan hain zuzen ere; β-endorfinen baturak hartzaileetara P sustantziaren eta bestelako min seinaleen jariapena inhibitzen du.

Nerbio sistema zentralean, hartzaile opioideek antzeko mekanismoa dute; bestalde, NSZan P sustantziaren jariapena inhibitu ordez, GABA neurotransmisore inhibitzailearen jariapena inhibitzen da. Ondorioz, dopaminaren jariapena areagotzen da, plazer sentimendua eraginez.

Loturiko adierak

Glutamatoa (neurotransmisorea)

Neurozientzien arloan, glutamatoa azido glutamikoaren anioi forma da, neurotransmisore funtzio garrantzitsua duena; hots, neuronen arteko mezulari kimiko moduan jardun dezake. Ornodunetan, neurotransmisore kitzikatzaile ugariena da eta sinapsi neuronalen %90-ean parte hartzen du. Bestalde, glutamatoa proteinen sintesirako amino azidoa ere bada eta erraz eskuratu daiteke elikaduraren bitartez. Sintesia   Glutamatoa amino azido ez-esentziala da eta azido

Azetilkolina

Azetilkolina (ACh, ingelesetik acetylcholine) animalia espezie askotan ekoizturiko molekula organikoa da, burbuin eta gorputzean zehar neurotransmisore funtzioa duena; hots, neurona zelulek ACh jariatzen dute seinale kimiko moduan eta itu zeluletan erantzun bat sortzen dute (ondoz ondoko neurona, guruin zelula edo zelula muskularretan). Sintesia ACh molekula azido azetiko eta kolina molekulek osatzen dute ester loturaren bitartez loturik.

Gamma-azido aminobutirikoa (GABA)

GABA (ingelesetik, γ-aminobutiric acid) ugaztunen nerbio sisteman neurotransmisore inhibitorio nagusia da; hots, neuronen kitzikapen elektrikoaren inhibizioa eragiten du. GABA-ren aktibitatearekin loturiko prozesuek GABAergiko bezela ezagutzen dira. Sintesia GABA molekulak jatorri aminoazidikoa du eta glutamatoaren eratorria da (neurotransmisore kitzikatzailea) eta konbertsioaren entzima erantzulea glutamato deskarboxilasa da, glutamatoaren karboxilo taldea askatzen duena. Bestalde, GABA putreszina molekulan oinarriturik